Adam Słodowy prowadził program „Zrób to sam”, emitowany w Telewizji Polskiej od 1959 do 1983 roku. W ciągu 24 lat widzowie zobaczyli 505 odcinków poświęconych majsterkowaniu, naprawom i budowaniu przedmiotów z łatwo dostępnych materiałów. Skąd wzięła się popularność programu i kim był jego gospodarz? Sprawdź najważniejsze fakty.
„Zrób to sam” – program, który uczył majsterkowania
Pierwszy odcinek pokazywał budowę karmnika dla ptaków. Prosty temat szybko przyciągnął uwagę widzów, ponieważ Adam Słodowy udowadniał, że użyteczny przedmiot można wykonać bez dużego warsztatu i drogich narzędzi.
W jego rękach kawałek sklejki, stary wkład do długopisu, blacha z puszki czy szprycha rowerowa zmieniały się w zabawki oraz wyposażenie domu. Liczyły się pomysł, cierpliwość i znajomość podstaw fizyki oraz mechaniki. Program miał spokojne tempo, a charakterystyczny wskaźnik ze strzałką pomagał śledzić kolejne etapy pracy.
Widzowie oglądali między innymi latawce, lampki nocne, stacje pogodowe, żyroskopy, ciemnie fotograficzne i warsztaty tkackie. Powstawały też przyrządy przydatne podczas wakacji pod namiotem. Najbardziej znaną konstrukcją dla dzieci stał się chodzący miś Jogi – projekt możliwy do wykonania przy użyciu prostych elementów.
Program „Zrób to sam” wyemitowano w 505 odcinkach między 1959 a 1983 rokiem.
Ekran z bratkiem i Teleranek
Na początku audycja była częścią czwartkowego bloku „Ekran z bratkiem”. Później przeniesiono ją do niedzielnego „Teleranka”, dzięki czemu trafiała do szerokiej grupy dzieci i młodzieży.
W pierwszych latach emisji w Polsce działało około 50 tysięcy telewizorów, a mimo tego do redakcji wpłynęło ponad 7,5 tysiąca listów po premierowych odcinkach. Skala reakcji pokazywała, że temat samodzielnego konstruowania odpowiadał na codzienne potrzeby rodzin.
Kim był Adam Słodowy?
Adam Słodowy urodził się 3 grudnia 1923 roku w Czarnkowie nad Notecią. Podczas okupacji niemieckiej pracował w fabryce maszyn rolniczych, a w 1944 roku ochotniczo wstąpił do wojska. Służył w 12. Dywizji Piechoty w Szczecinie i zakończył karierę wojskową w stopniu majora.
W latach 1950–1958 wykładał w Oficerskiej Szkole Artylerii Przeciwlotniczej w Koszalinie, a następnie w Wojskowej Akademii Technicznej. Po odejściu z wojska zajął się popularyzacją techniki. W 1959 roku rozpoczął pracę w Telewizji Polskiej jako konstruktor urządzeń scenotechnicznych.
Jego działalność w TVP nie ograniczała się do występów przed kamerą. W latach 1961–1978 był redaktorem Naczelnej Redakcji Programów Oświatowych i Dziecięcych. W ciągu 24 lat wymyślił ponad 60 urządzeń usprawniających pracę stacji. Na prośbę Gustawa Holoubka zaprojektował także obrotową scenę dla Teatru Telewizji.
Samochód Jaga
Jeszcze przed telewizyjną popularnością Słodowy zbudował własny samochód amatorski. Jaga, zaprezentowana w 1958 roku, powstała z części kupowanych za niewielkie pieniądze oraz elementów znalezionych na złomie.
Konstrukcja wzbudziła duże zainteresowanie w czasie, gdy własny samochód pozostawał dla wielu Polaków trudnym do osiągnięcia marzeniem. Wydawnictwa Komunikacyjne opublikowały później książkę „Budowa samochodu amatorskiego”. Pierwszy, kilkudziesięciotysięczny nakład rozszedł się w trzy dni, a dodruk zniknął w ciągu kilkunastu dni.
Jakie pomysły pokazywał prowadzący?
Projekty zmieniały się wraz z potrzebami widzów i dostępnością materiałów. W czasach niedoborów Słodowy wykorzystywał odpady, złom, zużyte opakowania oraz części codziennych przedmiotów. Nie chodziło wyłącznie o oszczędność. Audycja uczyła ponownego użycia rzeczy, które zwykle trafiałyby do kosza.
W późniejszych latach w sklepach Składnicy Harcerskiej pojawiały się gotowe półprodukty, lecz konstrukcje nadal wymagały samodzielnego montażu. Widz otrzymywał instrukcję, ale musiał samodzielnie mierzyć, ciąć, łączyć i sprawdzać działanie urządzenia. Czy właśnie ta możliwość własnoręcznego wykonania decydowała o przywiązaniu publiczności?
Formuła była przystępna także dla początkujących. Słodowy często podkreślał, że do wielu projektów wystarczą podstawowe narzędzia, dokładność i odrobina wyobraźni. Program łączył zabawę z nauką, nie zamieniając się w szkolny wykład.
Książki i inne projekty autora
Adam Słodowy przenosił telewizyjne doświadczenia na papier. Napisał ponad 10 książek o majsterkowaniu, motoryzacji, budowie samochodów i naprawie pojazdów marki Škoda. Wśród tytułów znalazły się „Podręcznik kierowcy amatora”, „To wcale nie jest trudne”, „Umiem majstrować”, „Budujemy przyczepki campingowe” oraz „Majsterkowanie dla każdego”.
Największą popularnością cieszyła się publikacja „Lubię majsterkować”. Jej łączny nakład przekroczył 560 tysięcy egzemplarzy. Wszystkie książki Słodowego wydrukowano w nakładzie około 2,5 miliona egzemplarzy, co uczyniło go jednym z najpoczytniejszych autorów poradników technicznych w Polsce.
Twórca pracował również przy produkcjach dla dzieci. Napisał scenariusze między innymi do animowanego serialu „Pomysłowy Dobromir”, a także do „Pomysłowego wnuczka”, „Śrubokręta i spółki” oraz „Dziury w ścianie”. W 1983 roku otrzymał nagrodę literacką Stowarzyszenia Bibliotekarzy Polskich za książki najczęściej wypożyczane w bibliotekach publicznych.
Życie prywatne i ostatnie lata
Adam Słodowy przez wiele lat mieszkał w Warszawie. Z pierwszą żoną Jadwigą miał dwóch synów: Piotra, matematyka i fizyka mieszkającego w Australii, oraz Wojciecha, lekarza osiadłego w Chicago. Jego drugą żoną była Bożenna Kwiatkowska-Słodowy.
W 1983 roku przeszedł na emeryturę. W latach 90. pojawiał się jeszcze w kampaniach reklamowych, które wykorzystywały pamięć o jego programie i rozpoznawalny wizerunek. Pod koniec dekady wycofał się z życia publicznego, rzadko udzielał wywiadów i chronił prywatność rodziny.
W 2015 roku przeszedł udar. Zmarł 10 grudnia 2019 roku w Warszawie, tydzień po 96. urodzinach. Został skremowany, a 17 stycznia 2020 roku pochowano go na cmentarzu Powązkowskim.
Adam Słodowy pokazywał, że majsterkowanie nie wymagało dużego warsztatu. Często wystarczały proste narzędzia, odzyskane materiały i dobrze przemyślany projekt.
FAQ – najczęściej zadawane pytania
Kiedy i jak długo nadawano program „Zrób to sam” z Adamem Słodowym?
Audycja była emitowana w Telewizji Polskiej od 1959 do 1983 roku, łącznie 24 lata. Powstało 505 odcinków.
Jakie materiały i narzędzia pokazywał Słodowy w swoich projektach?
Wykorzystywał proste narzędzia oraz łatwo dostępne przedmioty, często pochodzące z odpadów lub złomu. Pokazywał, że wiele rzeczy da się zbudować bez dużego warsztatu.
Dlaczego program zyskał dużą popularność wśród widzów?
Program był prosty do naśladowania i uczył praktycznego wykorzystania dostępnych materiałów, co odpowiadało codziennym potrzebom rodzin. Dodatkowo prosty sposób prezentacji sprawiał, że oglądały go dzieci i młodzież.
Kim był Adam Słodowy przed rozpoczęciem pracy w telewizji?
Był oficerem i inżynierem; służył w wojsku i zakończył służbę w stopniu majora oraz wykładał w szkołach wojskowych. Po odejściu z armii zajął się popularyzacją techniki i pracą w TVP jako konstruktor.
Co to było Jaga i jakie miała znaczenie?
Jaga to amatorsko zbudowany samochód zaprezentowany w 1958 roku, powstały z tanich i znalezionych części. Projekt wzbudził duże zainteresowanie, a książka o budowie rozeszła się bardzo szybko.
Jakie publikacje wydał Adam Słodowy?
Napisał ponad dziesięć książek o majsterkowaniu, motoryzacji i naprawie samochodów, w tym bardzo popularne „Lubię majsterkować”. Łączny nakład jego książek sięgnął około 2,5 miliona egzemplarzy.
Jak wyglądały ostatnie lata życia Słodowego?
Po przejściu na emeryturę w 1983 roku stopniowo wycofał się z życia publicznego i rzadko udzielał wywiadów. W 2015 roku przeszedł udar, a zmarł 10 grudnia 2019 roku w wieku 96 lat.
