Jak obliczyć zapas na szwy? Poradnik dla początkujących

Zapas na szwy to przestrzeń między linią szycia a krawędzią cięcia materiału. Najczęściej wynosi 1–1,5 cm przy szwach łączeniowych i 3–4 cm przy podwinięciach. Trzeba go dodać do każdego elementu wykroju osobno, zanim przystąpisz do krojenia.

Dlaczego zapas na szwy jest potrzebny?

Linia szycia wyznacza miejsce, w którym połączysz dwa elementy. Linia cięcia znajduje się dalej, na zewnętrznej krawędzi materiału. Odległość między nimi to zapas na szew. Nie zmienia on wymiaru gotowego wykroju, ponieważ zostaje po wewnętrznej stronie przeszycia.

Jeśli wytniesz element dokładnie po linii konstrukcyjnej i nie zostawisz zapasu, ubranie będzie mniejsze niż zakłada forma. Błąd powtórzony na kilku połączeniach może zmienić obwód o kilka centymetrów. Zapas dodaje się do każdego elementu, także do rękawów, odszyć, kieszeni, pasków i innych części wymagających połączenia.

Jakie są rodzaje zapasów?

Nie wszystkie dodatkowe centymetry pełnią tę samą funkcję. Zapas trzeba dobrać do miejsca oraz planowanej technologii szycia:

• Szew łączeniowy – zwykle 1–1,5 cm, zależnie od rodzaju tkaniny i sposobu wykończenia.
• Zapas na podwinięcie – najczęściej 3–4 cm na dole sukienki, spódnicy lub rękawa.
• Rezerwa na poprawki – dodatkowe 1–2 cm przy modelach wymagających przymiarki i dopasowania.
• Zapas technologiczny – większy margines przy zamkach, listwach, tunelach, rozporkach i elementach wykańczanych w określony sposób.

Rodzaj szwu także ma znaczenie. Owerlok pozwala pracować z węższym zapasem, jeśli konstrukcja i instrukcja wykroju to przewidują. Szew francuski wymaga większej rezerwy, ponieważ jego wykonanie obejmuje dwa przeszycia i dwukrotne zawinięcie brzegu. Tkanina mocno strzępiąca się może potrzebować szerszego zapasu niż stabilny materiał o zwartej strukturze.

Standardowe wartości zapasów

Poniższe wartości są punktem wyjścia. Przed krojeniem sprawdź, jaką technikę szycia przewiduje projekt.

Podwinięcie i szew łączeniowy oblicza się niezależnie. Na przykład przy bocznym szwie spódnicy możesz dodać 1,5 cm, a przy jej dolnej krawędzi 4 cm na podłożenie. Te wartości wpływają także na całkowity metraż tkaniny.

Jak dodać zapas do wykroju?

Najłatwiej nanieść zapas na papierowy wykrój przed przeniesieniem go na materiał. Potrzebujesz miarki, linijki lub cyrkla krawieckiego, ołówka i oznaczenia linii szycia.

1. Zaznacz linię szycia na każdym elemencie wykroju. Jeśli gotowy szablon zawiera już zapasy, nie dodawaj ich ponownie.
2. Ustal wartość dla każdej krawędzi, na przykład 1 cm przy zwykłym szwie i 4 cm przy dolnym podwinięciu.
3. Odmierz wybraną odległość od linii szycia w kilku punktach za pomocą miarki lub cyrkla krawieckiego.
4. Połącz punkty w linię cięcia, zachowując jej równoległość względem linii szycia.
5. Dodaj oznaczenia punktów kontrolnych, nacinków, środka elementu i kierunku nitki.
6. Wytnij papierowy element po nowej linii, a następnie przenieś go na materiał i skontroluj ułożenie przed cięciem.

Równoległość jest szczególnie ważna przy prostych, łukach i podkrojach. Zapas mierzony przypadkowo od zewnętrznej krawędzi wykroju może mieć różną szerokość, a po zszyciu wpłynąć na kształt ubrania. Nacinki powinny sięgać tylko do linii szycia i nie przecinać jej.

Kiedy zwiększyć zapas?

Większy zapas daje możliwość korekty, ale zużywa więcej materiału i może utrudniać szycie. Zwiększ go, gdy dopiero poznajesz konstrukcję, planujesz przymiarkę albo szyjesz dopasowany model. W takiej sytuacji przy szwach bocznych można przyjąć 2 cm zamiast 1 cm, szczególnie gdy materiał pozwala na późniejsze rozprasowanie i przesunięcie linii szycia.

Szerszego zapasu potrzebują też tkaniny łatwo strzępiące się. Sama szerokość nie zastąpi jednak wykończenia brzegu, dlatego sposób zabezpieczenia dobierz do materiału i technologii. Przy zamkach, plisach, listwach i szwach francuskich zapas powinien wynikać z konstrukcji, a nie z jednej uniwersalnej wartości.

Przed krojeniem wykonaj dekatyzację, czyli przygotowanie materiału przez pranie, parowanie lub inną metodę zgodną z jego właściwościami. Tkanina może się skurczyć, a gotowe ubranie stanie się krótsze lub węższe. Przydatny jest test na próbce 10 × 10 cm. Zmierz ją przed przygotowaniem i po nim, aby oszacować rzeczywisty skurcz. Jeśli projekt nie był jeszcze mierzony po dekatyzacji, zostaw także ogólną rezerwę materiału, zwykle około 5–10% metrażu.

Przy tkaninach w kratkę, paski lub duży motyw dolicz miejsce na spasowanie wzoru. Często potrzebny jest co najmniej jeden raport wzoru. Ostateczne zużycie zależy także od szerokości belki, kierunku nitki i tego, czy elementy można ułożyć w dwóch kierunkach.

Lista kontrolna przed cięciem

Przed przyłożeniem wykroju do materiału sprawdź wszystkie poniższe punkty:

• Do każdego elementu dodano zapas na szew, podwinięcie lub inne wykończenie.
• Linia szycia i linia cięcia zostały wyraźnie rozróżnione.
• Uwzględniono kierunek nitki, meszek oraz ewentualny kierunek wzoru.
• Materiał został zdekatyzowany albo uwzględniono jego przewidywany skurcz.
• Zostawiono rezerwę na poprawki, spasowanie wzoru i błędy podczas krojenia.